Cẩm nang chăm sóc giảm nhẹ tại nhà cho người bệnh ung thư gan giai đoạn cuối
I. CÁC TRIỆU CHỨNG CHÍNH VÀ PHƯƠNG ÁN XỬ TRÍ CHI TIẾT
1. Kiểm soát Đau (Triệu chứng ưu tiên số 1)
Nguyên nhân: Khối u xâm lấn bao gan, chèn ép thần kinh hoặc di căn xương.
Nguyên tắc dùng thuốc:
Acetaminophen (Paracetamol): Tuyệt đối không quá 2g/ngày để tránh ngộ độc gan nặng hơn.
Opioid (Morphine/Fentanyl): Bắt đầu bằng liều thấp, khoảng cách giữa các liều dài hơn người bình thường do gan chuyển hóa chậm. Theo dõi sát tình trạng táo bón và buồn ngủ.
Lưu ý: Tránh tuyệt đối nhóm giảm đau kháng viêm NSAIDs (như Ibuprofen, Diclofenac) vì nguy cơ gây suy thận và xuất huyết tiêu hóa.
Xử trí bổ sung: Chọc hút dịch ổ bụng nếu đau do bụng quá căng.
2. Dịch ổ bụng (Cổ trướng)
Biểu hiện: Bụng to dần, căng tức, gây khó thở do ép cơ hoành.
Xử trí:
Thuốc: Dùng lợi tiểu (Furosemide phối hợp Spironolactone) theo đơn bác sĩ. Cần kiểm tra điện giải đồ thường xuyên để tránh mất cân bằng muối khoáng.
Y tế tại nhà: Nếu thuốc không hiệu quả, cần nhân viên y tế (như Bluetech247) hỗ trợ chọc hút dịch hoặc dẫn lưu ổ bụng tại nhà.
Lưu ý: Việc đặt dẫn lưu lâu dài làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, cần vệ sinh cực kỳ nghiêm ngặt.
3. Hội chứng Não gan (Hôn mê gan)
Biểu hiện: Mất ngủ ban đêm, ngủ gà ban ngày, run vẫy tay, lú lẫn, mất ý thức.
Xử trí:
Duy trì đi ngoài phân mềm 2-3 lần/ngày bằng thuốc nhuận tràng (Lactulose) để đào thải độc tố Ammonia.
Phòng ngừa té ngã: Bệnh nhân mất phương hướng rất dễ ngã, cần có người giám sát 24/7.
4. Xuất huyết tiêu hóa và Rối loạn đông máu
Biểu hiện: Nôn máu tươi/bầm, đi ngoài phân đen mùi khắm, chảy máu chân răng, bầm tím da.
Xử trí:
Hạn chế các thủ thuật xâm lấn (tiêm bắp), dùng bàn chải đánh răng mềm.
Cấp cứu: Khi nôn máu, đặt bệnh nhân nằm nghiêng, đầu thấp và gọi cấp cứu ngay để nội soi cầm máu hoặc truyền máu/huyết tương.
5. Vỡ u gan (Biến chứng tối cấp)
Biểu hiện: Đau bụng dữ dội đột ngột, da nhợt, huyết áp tụt, vã mồ hôi.
Xử trí: Giữ bệnh nhân nằm yên, tuyệt đối không di chuyển mạnh và gọi cấp cứu để nút mạch (TACE) cầm máu kịp thời.
6. Tắc mật, Vàng da và Ngứa
Biểu hiện: Vàng mắt/da, nước tiểu sậm màu như nước chè đặc, phân bạc màu.
Xử trí: Giữ vệ sinh da bằng nước ấm, tránh gãi gây loét. Nếu ngứa quá mức, cần dẫn lưu đường mật theo chỉ định bác sĩ.
II. CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG VÀ PHÒNG NGỪA BIẾN CHỨNG
1. Dinh dưỡng đúng cách
Không kiêng đạm: Trừ khi bị hôn mê gan sâu, người bệnh cần ăn đủ Protein (thịt, cá, trứng) để tránh suy mòn cơ.
Chia nhỏ bữa ăn: 6-8 bữa/ngày. Nên có một bữa phụ nhẹ vào đêm khuya để tránh hạ đường huyết và duy trì năng lượng cho gan.
Hạn chế muối: Ăn nhạt hoàn toàn nếu có cổ trướng và phù chân.
2. Chăm sóc tại chỗ
Chống loét: Thay đổi tư thế mỗi 2 giờ, sử dụng đệm hơi.
Vệ sinh miệng: Súc miệng bằng nước muối sinh lý sau mỗi bữa ăn để tránh nấm miệng và kích thích vị giác.
III. HỖ TRỢ KỸ THUẬT VÀ THIẾT BỊ Y TẾ TẠI NHÀ
Trong giai đoạn cuối, việc chăm sóc không chỉ dừng lại ở thuốc men mà còn cần sự hỗ trợ từ các thiết bị y tế chuyên dụng. Tại Đà Nẵng, dự án Bluetech247 cung cấp các giải pháp thuê thiết bị giúp gia đình thiết lập một "phòng hồi sức mini" ngay tại nhà:
Kiểm soát hô hấp: Sử dụng máy tạo oxy và máy hút dịch để giải quyết tình trạng khó thở và ứ đọng đờm dãi.
Monitor 05 thông số: Theo dõi liên tục nhịp tim, huyết áp, SpO2 và nhịp thở. Phát hiện sớm các biến chứng nguy hiểm như xuất huyết hoặc suy hô hấp.
Dinh dưỡng và Thuốc: Sử dụng máy truyền dịch để đảm bảo thuốc giảm đau được duy trì liên tục, giúp người bệnh không bị thức giấc bởi những cơn đau đột ngột.
Chống loét tì đè: Kết hợp giường y tế và nệm hơi để thay đổi trọng lực tác động lên da, bảo vệ làn da mỏng manh của người bệnh.
Xem thêm:
IV. TÀI LIỆU THAM KHẢO
Bệnh viện Ung bướu Hà Nội (2024): Chăm sóc triệu chứng cho bệnh nhân ung thư giai đoạn muộn.
Bộ Y tế Việt Nam: Quyết định số 183/QĐ-BYT về Hướng dẫn Chăm sóc giảm nhẹ.
Bộ Y tế Việt Nam: Quyết định số 3129/QĐ-BYT về Hướng dẫn Chẩn đoán và Điều trị ung thư biểu mô tế bào gan.
Hội Gan mật Việt Nam: Khuyến cáo về quản lý biến chứng ung thư gan.
IARC - GLOBOCAN: Dữ liệu thống kê ung thư tại Việt Nam.
UpToDate: Palliative care for patients with end-stage liver disease.
Bluetech247: Danh mục thiết bị hỗ trợ điều trị và chăm sóc tại nhà.
